Pytamy, spisujemy, dokumentujemy, odkrywamy. Nie ograniczamy się do suchych faktów, nie jesteśmy ortodoksyjni w naszym podejściu do ciekawej opowieści. Stawiamy na wspomnienia i czar anegdoty. Czekamy na Wasze zagórowskie historie!
29 pułk piechoty Ziemi Kaliskiej w Powstaniu Wielkopolskim
Pułk powstał w listopadzie 1918 r. po odzyskaniu niepodległości na bazie oddziałów Polskiej Organizacji Wojskowej okręgu kaliskiego.
W Kaliszu i Szczypiornie tworzył się I i II batalion, a w Koninie, Pyzdrach, Turku, Słupcy i Sieradzu III batalion. Dowództwo pułku znajdowało się w Kaliszu.
29 Pułk Strzelców Kaniowskich z Kalisza na froncie – przeprawa przez rzekę. Fot. ze zbiorów A. Bernata12 kompania 3 baonu 29 PSK w Kaliszu na froncie litewskim. Z archiwum A. Bernata1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich1.12 kompanię III Baonu -Powstańcy WLKP,w tylnym rzedzie 4 od lewej Molski Feliks i Brzeg Romuald – 29 Pułk Piechoty Kaliskiej przemianowany w 1919 na 29 Pułk Strzelców Kaniowskich
Chrzest bojowy 29 pułk piechoty Ziemi Kaliskiej przeszedł pod Anastazowem koło Gniezna, staczając z Niemcami zwycięską potyczkę, wspierając tym samym nieoficjalnie Powstanie Wielkopolskie.
W Gnieźnie powstanie wybuchło 28 grudnia 1918 roku.
Kierując się echem wybuchu Powstania w Gnieźnie w Powidzu, zwołano Radę miejscowych obywateli, opracowano plan wyzwolenia okolicznych miejscowości. Był to początek powstańczego oddziału powidzkiego. Główne dowództwo objął Józef Bilski.
Pierwszym zadaniem było obezwładnić pluton Grenzschutzu, znajdujący się na pruskiej strażnicy granicznej, zakwaterowany w Anastazewie i Szydłowcu, rozbroić miejscowych urzędników i żandarmów. Akcję powidzką zaplanowano na noc 28/29 grudnia.
W nocy główne siły powstańcze podwodami podeszły do Anastazewa u wylotu wsi w lesie przy drodze Anastazewo-dworzec kolejki.
Zgodnie z planem działania powiadomiono jeszcze w nocy stacjonujący poza kordonem oddział wojska polskiego w wolnej już Polsce o planowanym zamachu na Grenzschutz i wezwano go do współdziałania; była to 12 kompania ppor. Stanisława Szczęsnego z III batalionu 29 pułku piechoty Ziemi Kaliskiej stacjonująca w Słupcy.
Dowódca batalionu kpt. Stanisław Powroźnicki natychmiast wysłał 12 kompanię do Anastazewa pod dowództwem chorążego Bognera (to właśnie w 12 kompanii służą żołnierze z Zagórowa Brzeg Romuald, Molski Feliks, Pluciński Franciszek ).
Amunicję zdobyto atakując stację kolejki wąskotorowej w Powidzu. Przejęto przesyłkę z Gniezna do Anastazewa dla oddziału niemieckiego, rozlokowanego na linii Anastazewo – Szydłowiec. Zdobyto kilka karabinów, 5 skrzyń granatów ręcznych, 6.000 sztuk amunicji do karabinów i broni maszynowej.
Placówkę Grenzschutzu w Anastazewie zaatakowano o godz. 5 rano z trzech stron. Rozbrojono posterunek na skraju lasu w odległości 500 m od dworca kolejowego. Otoczono zabudowania stacyjne i budynek straży celnej, w której kwaterowali pluton Grenzschutzu i straż celna.
Oddziały w otwartym boju rozbiły i rozbroiły Niemców; powstańcy wzięli do niewoli około 120 jeńców zdobywając broń: dwa ciężkie karabiny maszynowe, około 50 karabinów, tabor z końmi i bogaty zapas ekwipunku,
12 kompania zdobyła niemiecki magazyn broni, w tym 2 ręczne karabiny maszynowe i 4 ciężkie karabiny maszynowe.
29 Pułk Piechoty Ziemi Kaliskiej 12 Kompania 3 Baonu po zdobyciu karabinów maszynowych po bitwie z Niemcami pod Anastazewem koło Powidza- 3 karabin od lewej trzyma Franciszek Plucinski z Zagórowa.
Zdobycie Anastazewa trwało pół godziny.
Następnie powstańcy ruszyli na na Szydłowiec, oddalony o niespełna 4.5 km, stanowiący ostatnią placówkę niemiecką na pograniczu powiatu witkowskiego. Niemcy okopali się przed szkołą. Garść żołnierzy Grenzschutzu wycofała się ze wsi w kierunku północnym i zajęła pozycję na wzgórzach.
Rozwinięte siły powstańców i Wojska Polskiego wezwały Niemców do poddania się, wskazując, że Poznań, Gniezno, Witkowo, Powidz, Anastazewo i inne miejscowości znajdują się już w rękach polskich”. Szydłowiecki oddział Grenzschutzu po krótkiej strzelaninie w większości uciekł w popłochu pozostawiając broń i amunicję.
Ogółem w walkach o Anastazewo i Szydłowiec zginęło kilku Niemców, kilkunastu było rannych; do niewoli wzięto około 300 żołnierzy z dowódcą.
Po stronie polskiej było 4 rannych.
Rano oddziały powstańcze pod dowództwem Józefa Bilskiego i chorążego Bognera wróciły z Szydłowca do Anastazewa, a stamtąd kolejką wąskotorową do wyzwolonego już Powidza.
Franciszek PlucińskiRomuald BrzegFeliks Molski
Po wyzwoleńczych owacjach na rynku w Powidzu 12 kompania 29 pułku piechoty Ziemi Kaliskiej powróciła ze zdobytą bronią do Słupcy, a później brała udział w wojnie polsko – bolszewickiej.
Andrzej Bernat
Ważniejsza bibliografia i żródła:
29 PSK -Zarys Historii wojennej pułków polskich 1918 -1920- Warszawa 1928 r.
29 PSK. Ankieta w sprawie opracowania historji 29 Pułku Strzelców Kaniowskich. – Kalisz 1936 r.
29 PSK -Skrót Historii 29 Pułku Strzelców Kaniowskich – Kalisz 1937 r.
. POWSTAŃCY WIELIKOPOLSCY ZIEMI POWIDZIKIEJ – Powidzanom na 100. Rocznicę – Halina Galińska – Powidz – Poznań 2017,
ZAGÓRÓW-MIEJSCE Z HISTORIĄ 